ตัวอย่าง
เวทีเตรียมความพร้อมนักวิจัย
ณ ศูนย์ฝึกอบรมการป่าไม้
จังหวัดตาก
วันที่ 16 ธันวาคม 2544 เวลา 09.00-17.00
น.
องค์ประกอบผู้เข้าร่วม
1. คุณอรุณี เวียงแสง (ดำเนินกระบวนการ)
2. เจ้าหน้าที่ศูนย์ประสานงาน จ.ตาก
3. ทีมวิจัยโครงการการจัดการป่าบ้านใหม่พรสวรรค์ 5 ท่าน
4. ทีมวิจัยโครงการการจัดการป่าบ้านแม่ระวาน 2 ท่าน
5. ทีมวิจัยโครงการการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์บ้านดอยมูเซอดำ
5 ท่าน
6. เจ้าหน้าที่กองทุน SIF 3 ท่าน
7. ทีมงาน สกว.ภาค 3 ท่าน
8. ทีมวิจัยจากเครือข่ายป่าชุมชนบ้านทากาศ จังหวัดลำพูน
(ร่วมแลกเปลี่ยน)
กระบวนการ
เช้า
- ทำความเข้าใจ งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ร่วมกัน ว่าเป็นอย่างไร
ทำอย่างไร สำคัญอย่างไร และต่างจากงานพัฒนาอย่างไร (แบ่งกลุ่มย่อยตามโครงการ
นำเสนอ)
- แต่ละโครงการวิเคราะห์ว่าผู้เกี่ยวข้องคือใคร เกี่ยวข้องกันอย่างไร
จะร่วมกันทำงานโครงการในเรื่องใดบ้าง (แบ่งกลุ่มย่อยตามโครงการ
นำเสนอ)
บ่าย
- แต่ละโครงการจะทำอะไรบ้าง โดยทบทวนกิจกรรมที่จะดำเนินการ
ใคร ทำอะไร ที่ไหน อย่างไร (แบ่งกลุ่มย่อย และนำเสนอ)
- เชิญนักวิจัยที่มีประสบการณ์ จากเครือข่ายป่าชุมชนบ้านทากาศ
จังหวัดลำพูน ร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำวิจัย
- ชี้แจงการจัดการโครงการ และงบประมาณ
|
2) การติดตามหนุนเสริมรายกิจกรรมตามแผนงานของโครงการวิจัย
มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่พี่เลี้ยงจะต้องวิเคราะห์โครงการวิจัย
ประเมินศักยภาพและข้อจำกัดของทีมวิจัย เพื่อการหนุนเสริมการดำเนินกิจกรรมของโครงการวิจัยอย่างต่อเนื่อง
ด้วยวิธีการทำให้ดูเป็นตัวอย่างใน กิจกรรมของโครงการวิจัย ไม่ว่าจะเป็นการจัดกระบวนการและใช้เครื่องมือทางการวิจัยอย่างมีส่วนร่วม
และทักษะที่สำคัญๆ เช่น การตั้งคำถาม การวิเคราะห์สรุปข้อมูล
การเชื่อมโยงข้อมูล การใช้ข้อมูลเพื่อการวางแผนวิจัย เป็นต้น
และการให้ข้อเสนอแนะ ตั้งข้อสังเกตต่อโครงการระหว่างดำเนินกิจกรรม
รวมถึงการประเมินโครงการเป็นระยะๆ เพื่อให้โครงการวิจัยดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ
หรืออาจต้องจัดกิจกรรมเสริมความรู้แก่ ทีมวิจัย/ชุมชนเมื่อพบว่าขาดทักษะบางอย่าง
เช่น การจัดกระบวนการมีส่วนร่วม การบันทึก การสรุปเรื่องราว
การจัดลำดับข้อมูล การบริหารงบประมาณ เป็นต้น
3) การประสานงานกับนักวิจัยอย่างไม่เป็นทางการ
ด้วยวิธีการต่าง
ๆ ทั้งทางโทรศัพท์ การแลกเปลี่ยนพูดคุยตามโอกาสเอื้ออำนวย เพื่อติดตาม
สถานการณ์และปัญหาจากการทำงานวิจัยของนักวิจัยและความต้องการการหนุนช่วยจากนักวิจัย
ทั้งนี้เพื่อให้สามารถจัดกระบวนการหนุนเสริมได้ทันเวลาและความต้องการ
ประการสำคัญเพื่อย้ำเตือนนักวิจัยในกรณีที่นักวิจัยจะต้องจัดทำรายงานวิจัยเมื่อถึงกำหนดส่งรายงานวิจัย
หรือนักวิจัยส่งรายงานวิจัยล่าช้า หรือขาดองค์ประกอบส่วนใดส่วนหนึ่งของรายงานวิจัยซึ่งนักวิจัยจะต้องจัดทำเพิ่มเติม
โดยที่ สกว. ภาค มีความจำเป็นต้องใช้ประกอบการพิจารณารายงานวิจัยและการตัดสินใจอื่น
ๆ
4) การจัดเวทีสรุปบทเรียนโครงการวิจัยในพื้นที่
เป็นรูปแบบที่มีความสำคัญที่สุด
ที่พี่เลี้ยง และ สกว.ภาค จะช่วยค้นหาองค์ความรู้ที่เกิดขึ้นในชุมชนวิจัย
และกระบวนการดำเนินงานวิจัย โดยกระบวนการสรุปบทเรียนอย่างมีส่วนร่วมเพื่อให้คำแนะนำหนุนเสริมแก่ทีมวิจัย/ชุมชนในด้านเนื้อหา
กระบวนการวิจัย อันเป็นการยกระดับความรู้ที่เกิดขึ้นสู่แนวคิดการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในระดับนโยบายต่อไป
รวมทั้งการให้คำแนะนำด้านการบริหารจัดการโครงการ งบประมาณ (ระเบียบ
กฎเกณฑ์ต่าง ๆ ของ สกว.ภาค) ตลอดจนแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาอื่น
ๆ ที่เกิดขึ้น หรือรับทราบปัญหาจากการดำเนินงาน เพื่อปรับเงื่อนไขบางอย่างให้สอดคล้องกับพื้นที่มากที่สุด
นอกจากนี้ยังเป็นการสร้างกำลังใจแก่ทีมวิจัย/ชุมชนในการสร้างสรรค์ปัญญา
เพื่อพัฒนาท้องถิ่นต่อไป ซี่งมี กระบวนการสรุปบทเรียนโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นอย่างมีส่วนร่วม
ดังนี้
ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาโครงการวิจัยให้เข้าใจ เพื่อกำหนดกลุ่มข้อมูลในการวิเคราะห์
หรือหน่วยวิเคราะห์ ซึ่งประกอบไปด้วย
ก) ประเด็นปัญหาและประเด็นวิจัย ด้วยงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นให้ความสำคัญกับปัญหา
ท้องถิ่น ดังนั้นการวิเคราะห์ปัญหาจะทำให้ทราบที่มาของประเด็นศึกษาวิจัย
เพื่อค้นหาความรู้นำไปสู่การแก้ปัญหา
ข) ชุมชนหรือพื้นที่ศึกษา ถือเป็นหน่วยวิเคราะห์เชิงอาณาเขตของปัญหา
(หมู่บ้าน ตำบล อำเภอ) ที่สามารถศึกษาผลจากการปฏิบัติการว่าสำเร็จ
ล้มเหลวหรือไม่อย่างไร กลไก หรือรูปธรรมการแก้ปัญหาคืออะไร มีเงื่อนไข
ปัจจัย ข้อจำกัดอย่างไรบ้างต่อความสำเร็จ หรือล้มเหลว
ค) ทีมวิจัย หรือกลุ่มคนที่ร่วมกระบวนการวิจัย (กลุ่มคนที่ประสบปัญหาและพยายามค้นหาวิธีแก้ปัญหาด้วยการสร้างปรากฎการณ์ใหม่ผ่านงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น)
จำเป็นต้องมีการสรุป/วิเคราะห์บทเรียนในการแก้ปัญหาของตนเองที่ผ่านมา
มีจุดแข็ง จุดอ่อน อย่างไรก่อนและหลังการทำวิจัย เพื่อประเมินความเป็นไปได้ในการแก้ปัญหา
การวางแผนแก้ปัญหา และกำหนดบทบาทในการทำวิจัย
ง) องค์กรสนับสนุนการแก้ปัญหา เนื่องจากมีส่วนสำคัญในการแก้ปัญหาชุมชนท้องถิ่นโดยอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย
และสำนึกความเป็นพลเมือง จึงจำเป็นต้องวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างหน่วยงานต่าง
ๆ ทั้งในชุมชน (อบต. ประชาคม) และภายนอก (อนามัยตำบล สำนักงานป่าไม้)
กับกลุ่มปัญหาในชุมชน เพื่อศึกษาพัฒนาการก่อน และหลังการทำวิจัยว่ามีความเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง
มีลักษณะการช่วยแก้ปัญหาท้องถิ่นอย่างไร
ขั้นตอนที่ 2 การจัดความสัมพันธ์ของกลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์
เพื่อให้ทราบบทบาทหน้าที่ของแต่ละกลุ่มข้อมูล และความสัมพันธ์ของข้อมูลแต่ละกลุ่มภายใต้บทบาทหน้าที่ที่มีต่อกัน
ตลอดจนทำให้ทราบว่าทีมวิจัยได้ละเลยข้อมูลสำคัญบางอย่างที่จำเป็นต่อกระบวนการแก้ปัญหาไปหรือไม่
จะต้องเก็บเพิ่มเติมหรือไม่ เพื่อให้สามารถวางแนวทางการแก้ปัญหาต่อไปได้
โดยอาจสรุปเป็นภาพดังตัวอย่าง
ตัวอย่าง การจัดความสัมพันธ์ของกลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์
หมายเหตุ กลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์ที่
วงกลมด้วยเส้นประ หมายถึง กลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์ไม่ได้ถูกระบุไว้ในโครงการวิจัยแต่มีความสำคัญต่อกระบวนการทำงานวิจัย
ซึ่งเราต้องสร้างขึ้นมาแล้วจัดความสัมพันธ์กับกลุ่มอื่นเพื่อที่จะช่วยทีมวิจัยมองทิศทางการทำวิจัยในระยะต่อไป
ขั้นตอนที่ 3 ลงรายละเอียดประเด็นศึกษาในแต่ละกลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์
ให้ครอบคลุมจากเอกสารโครงการวิจัย และข้อสังเกตต่อประเด็นที่ควรเพิ่มเติม
ก) ลงรายละเอียดประเด็นศึกษาจากเอกสารโครงการวิจัย พิจารณาว่าแต่ละกลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์มีประเด็นศึกษาอะไรบ้าง
ประเด็นศึกษามีมากน้อยเพียงใด เพียงพอที่จะนำไปแก้ปัญหาหรือไม่
และพิจารณาว่าทีมวิจัยได้วางแผนการทำงานที่เชื่อมโยงกับกลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์หรือไม่
อย่างไร และมองปัญหาอย่างไร พร้อมทั้งประเมิน จุดอ่อนของประเด็นศึกษาในแต่ละหน่วยวิเคราะห์
ข) ลงรายละเอียดประเด็นศึกษาที่เป็นข้อสังเกตเพิ่มเติม ในแต่ละกลุ่มข้อมูลเพื่อการวิเคราะห์
ที่ควรเพิ่มเติมเข้าไป ภายใต้กรอบการแก้ปัญหาเพื่อให้ประเด็นศึกษาครอบคลุมมากที่สุด
และได้ความรู้ที่สามารถนำไปใช้วางแผนปฏิบัติการแก้ปัญหาได้
|
ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น
เครื่องมือวิจัยท้องถิ่น 
หลักสูตร
กลับขึ้นข้างบน