ด้วยความสำคัญดังกล่าวข้างต้น
และเพื่อให้บรรลุตามเป้าหมายงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ซึ่งเป็นลักษณะกระบวนการควบคู่กับงานวิชาการแบบชาวบ้าน
(การเก็บรวบรวมข้อมูล การจัดระบบข้อมูล และการเขียนข้อมูลโดยไม่ต้องวิเคราะห์ข้อมูลมากนัก)
ซึ่งต้องใช้เวลาและทักษะในการจัดการค่อนข้างมาก พอจะสรุปแนวทางในการพัฒนาระบบการติดตามสนับสนุนสำหรับพี่เลี้ยง
ได้ดังนี้
1) การจัดระบบฐานข้อมูลโครงการวิจัย
ควรพัฒนาระบบฐานข้อมูลเบื้องต้นของโครงการวิจัย เพื่อให้สะดวกต่อการนำมาใช้
และง่ายต่อการทำความเข้าใจในการติดตามสนับสนุนรายโครงการ ดังตัวอย่าง
ตัวอย่าง การจัดเก็บฐานข้อมูล
ชื่อโครงการวิจัย.........................................................................................
ชื่อหัวหน้าโครงการวิจัย และที่อยู่................................................................
คำถามวิจัย...............................................................................................
วัตถุประสงค์ และผลที่คาดว่าจะได้รับ.........................................................
กิจกรรม และระยะเวลาโครงการ.................................................................
พื้นที่โครงการ และประเด็นศึกษา................................................................
ทุนเดิมของชุมชน.......................................................................................
เงื่อนไขตามสัญญา และกำหนดเวลาในการส่งรายงานการวิจัย.....................
ประเด็น และข้อสังเกตอื่น ๆ เกี่ยวกับโครงการ..............................................
2) การวางแผนติดตามสนับสนุนโครงการวิจัย โดยนำข้อมูลจากการวิเคราะห์โครงการ
(ตามหัวข้อการวิเคราะห์โครงการเพื่อการติดตามสนับสนุน) จากระบบฐานข้อมูล
มาวางแผนการหนุนเสริม เช่น
2.1 หากนักวิจัยขาดทักษะในการบันทึก การเขียน ไม่สามารถส่งรายงานได้ตามกำหนด
ก็ต้องเสริมทักษะการบันทึกให้กับนักวิจัย หรือจัดหาผู้ที่สามารถเขียนได้ในชุมชนเข้าไปเสริมทีมวิจัย
ตั้งแต่เริ่มต้นโครงการ หรือจัดจ้างคนเขียนรายงานตามกิจกรรมโครงการ
หรือตามระยะการส่งรายงานของโครงการ หรือจัดฝึกอบรมให้กับทีมวิจัยในเรื่องดังกล่าวไปพร้อม
ๆ กัน
2.2 จัดเวทีการเรียนรู้ภายในชุมชนและระหว่างชุมชน โดยพิจารณาตามระยะเวลาดำเนินโครงการแต่ละช่วงหรือช่วงของการส่งรายงานการวิจัย
เช่น จัดเวทีสรุปความรู้และบทเรียนจากโครงการวิจัยเพื่อจัดทำรายงานความก้าวหน้า
หรือการสรุปความรู้หลังสิ้นสุดโครงการวิจัย เป็นต้น
2.3 เสริมสร้างเครือข่ายการเรียนรู้และโอกาสการเรียนรู้ของทีมวิจัย/ชุมชนโดยใช้พื้นที่โครงการวิจัยและกลุ่มโครงการวิจัยเป็นพื้นฐาน
เช่น เวทีสรุปบทเรียนโครงการวิจัยระดับพื้นที่ Node หรือเวทีแลกเปลี่ยนประสบการณ์โครงการวิจัยชุดการศึกษากับชุมชน
เป็นต้น
2.4 ปรับแผนการดำเนินกิจกรรมบางอย่างที่สอดคล้องกับบริบทชุมชน
หรือสถานการณ์บางอย่าง หรือในกรณีที่ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์
3) ประสานผู้เข้าร่วมกระบวนการติดตาม ควรมีการประสานกลุ่มคนที่มีมุมมองต่อประเด็นวิจัยอย่างหลากหลาย
ทั้งในท้องถิ่น และผู้ทรงคุณวุฒิ/ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
4) การเตรียมความพร้อมก่อนการดำเนินการติดตาม ในด้านต่าง
ๆ ต่อไปนี้
4.1 การเตรียมข้อมูล เอกสารโครงการ เพื่อให้ทีมงานได้ศึกษา
และวิเคราะห์ทุนเดิม เงื่อนไขต่าง ๆ ในสัญญาโครงการ และความสัมพันธ์ระหว่างชื่อโครงการ
คำถามการวิจัย วัตถุประสงค์ กิจกรรม ผลที่คาดว่าจะได้รับ ตลอดจนเตรียมข้อมูลความรู้ในประเด็นที่จะไปติดตาม
เพื่อเชื่อมโยงความรู้อย่างเป็นระบบ วางกรอบ/แนวทางในการแลกเปลี่ยน
ตั้งคำถาม ต่อโครงการวิจัยอย่างเหมาะสม และการเตรียมการลงความเห็นในเรื่องที่สำคัญ
ๆ เช่น การอนุมัติโครงการให้ดำเนินการต่อเนื่อง การหนุนเสริมจากพี่เลี้ยงและคนภายนอกในเรื่องที่นักวิจัยขาดทักษะ
เป็นต้น
4.2 การเตรียมทีมงาน และประสานงาน จะต้องมีการวางแผน กำหนดวัตถุประสงค์การติดตามในแต่ละครั้งว่า
เพื่ออะไร เช่น เพื่อถอดบทเรียน เสริมเครื่องมือ/เทคนิคบางอย่าง
หรือแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ทั้งนี้เพื่อดความพร้อมของทีมความถนัดของทีมและดูว่าทีมขาดอะไรที่ต้องการความช่วยเหลือจากภายนอกบ้าง
พร้อมทั้งกำหนดบทบาทของทีม เช่น เป็นผู้ตั้งคำถาม ผู้บันทึก
ผู้จับประเด็นและสรุปหรือเป็นผู้เตรียมเครื่องมือ/วิธีการที่จะไปนำไปใช้ก่อนดำเนินงาน
ตลอดจนการติดต่อประสานงานกับทีมวิจัย/ชุมชน เพื่อกำหนดวัน
เวลา นัดหมายกับนักวิจัยหรือกลุ่มเป้าหมายหรือผู้ที่เกี่ยวข้องต่าง
ๆ
4.3 การเตรียมประเด็นแลกเปลี่ยน เป็นการประเมินสถานภาพโครงการวิจัย
เพื่อการวางแผนหนุนเสริมอย่างต่อเนื่องทั้งในแง่การสังเคราะห์ความรู้
การนำความรู้ไปใช้ประโยชน์ และวางแนวทางการเคลื่อนงานในระยะต่อไป
มีประเด็นพิจารณา ดังนี้
การดำเนินกิจกรรมเป็นตามวัตถุประสงค์ หรือแผนงานที่กำหนดไว้ในโครงการหรือไม่อย่างไร
การมีส่วนร่วมของทีมวิจัย และชาวบ้านต่อการดำเนินโครงการวิจัย
มีลักษณะเป็นอย่างไร
เกิดข้อมูล หรือองค์ความรู้ใหม่ ๆ จากการดำเนินงานวิจัยอะไรบ้าง
เกิดพัฒนาการหรือการเรียนรู้ของทีมวิจัยหรือศักยภาพของทีมวิจัยเพิ่มขึ้นหรือไม่เมื่อดำเนินการวิจัยผ่านไประยะหนึ่ง
เช่น ทักษะในการวิเคราะห์สรุปข้อมูล การจัดกระบวนการอย่างมีส่วนร่วม
ฯลฯ และเกิดกลไกการแก้ปัญหาที่เป็นรูปธรรมหรือไม่ เช่น เกิดกลุ่มหรือเครือข่ายชาวบ้านต่อการแก้ปัญหาในเรื่องนั้น
ๆ
การบริหารจัดการงบประมาณของทีมวิจัยเป็นอย่างไร โปร่งใส รับรู้ร่วมกันหรือไม่
หรือแบ่งปันผลประโยชน์อย่างสมเหตุสมผลหรือไม่
มีปัญหา/อุปสรรคที่เกิดขึ้นจากการทำวิจัยหรือไม่ อย่างไร สามารถแก้ไขได้หรือไม่
และแก้ไขด้วยวิธีการใด
ทีมวิจัยได้วางทิศทาง/แนวทาง และแผนงานในอนาคตของโครงการไว้หรือไม่
อย่างไร
ทีมวิจัยต้องการการหนุนเสริม หรือช่วยเหลือในเรื่องใดบ้าง
ข้อสังเกต หรือข้อค้นพบอื่น ๆ เช่น ประเด็นใหม่ ศักยภาพพื้นที่
(กายภาพ คน การจัดการ) ศักยภาพข้อมูล
4.4 การเตรียมวัสดุ อุปกรณ์ ต่าง ๆ ที่ใช้ในการสรุปจับประเด็นให้พร้อม
เช่น กระดาษบรู๊ฟ ปากกา เมจิก กระดาษกาว ตลอดจนสมุด ปากกา
กล้องบันทึกภาพ เทปบันทึกเสียง แบบฟอร์มเพื่อจดบันทึกการติดตามอย่างต่อเนื่อง
|
ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น
เครื่องมือวิจัยท้องถิ่น 
หลักสูตร
กลับขึ้นข้างบน