| ประกอบด้วยข้อมูล 2 ส่วนใหญ่ ๆ ดังนี้
ส่วนที่ 1. สถานภาพ สถานการณ์ หรือบริบทชุมชน (พื้นที่เป้าหมาย)
มีประเด็นศึกษา ดังนี้
1. สภาพพื้นที่
1.1 ประวัติศาสตร์ชุมชน
1.2 ที่ตั้ง อานาเขต (แผนที่ ประกอบ)
1.3 ลักษณะทางภูมิศาสตร์
2. สภาพทางสังคมและวัฒนธรรม
2.1 ประชากร (จำนวนประชากร หญิง-ชาย, ขนาดและวัยของประชากร)
2.2 การตั้งถิ่นฐานบ้านเรือน (รูปแบบดั้งเดิม,รูปแบบใหม่)
2.3 เส้นทางคมนาคม,การติดต่อกับภายนอก
2.4 การศึกษา
2.4.1การศึกษาในระบบ
(ก่อนวัยเรียน,ประถมศึกษา, มัธยมศึกษา,มหาวิทยาลัย)
2.4.2 การศึกษานอกระบบ
( กศน.,เครือข่ายการเรียนรู้ของชุมชนผ่านกิจกรรมต่าง ๆ )
2.5 สาธารณสุข (อนามัยชุมชน, ระบบประกันสุขภาพหรือสวัสดิการสุขภาพ)
2.6 วัฒนธรรมและประเพณี
2.6.1วัฒนธรรมและประเพณีที่ดำรงรักษาไว้หรืออนุรักษ์ฟื้นฟูขึ้นมาใหม่
2.6.2 วัฒนธรรมและประเพณีที่เปลี่ยนแปลงไปหรือขาดการสืบทอด
2.7 ศาสนา ความเชื่อ และการเคารพนับถือ
2.8 การปกครองส่วนท้องถิ่นและภาวะผู้นำ (ผู้นำทางการและผู้นำธรรมชาติ)
2.9 ความสัมพันธ์ของคนในชุมชนและกลุ่มชุมชน
2.9.1 ระบบเครือญาติ,ระบบอุปถัมภ์,ระบบกลุ่มการช่วยเหลือกัน,ระบบกลุ่มทางเศรษฐกิจ)
2.9.2 การจัดการความสัมพันธ์และการจัดการกลุ่ม
2.9.3 ผลการดำเนินกิจกรรมร่วมกัน
2.9.4 ปัญหา,ความขัดแย้งและการช่วยเหลือ
2.10 ระเบียบ ข้อปฏิบัติ กฎเกณฑ์ของชุมชน
2.11 การจัดการความขัดแย้ง ความผิด, บทลงโทษ, การลงโทษ และการปรับเปลี่ยน
ตามยุคสมัย
3. ทรัพยากรธรรมชาติ การจัดการ และระบบกรรมสิทธิ์
3.1 พื้นดิน
3.1.1 ลักษณะของพื้นดินและความเปลี่ยนแปลง
3.1.2 การใช้ประโยชน์และความเหมาะสม
3.1.3 ความเสื่อมโทรม,สาเหตุและผลกระทบ
3.1.4 การถือครองที่ดิน,กรรมสิทธิ์
•
บุคคล
•
กลุ่ม,ชุมชน
• นายทุน,คนนอกชุมชน
3.2 พื้นน้ำ
3.2.1 แหล่งน้ำ
3.2.2 การจัดการน้ำ
ระบบชลประทาน (เหมือง-ฝาย)
3.2.3 การใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำ
•
บริโภค/อุปโภค
•
เกษตรกรรม
•
ธุรกิจและอุตสาหกรรม
3.2.4 ความเปลี่ยนแปลง
ความเสื่อมโทรม การสูญเสีย และผลกระทบ
3.2.5 การอนุรักษ์และฟื้นฟูแหล่งน้ำ
3.3 ป่าไม้และป่าชุมชน
3.3.1 ขอบเขตพื้นที่
,ขนาดพื้นที่,แผนที่
3.3.2 ลักษณะของทรัพยากรในป่า
3.3.3 การจัดการป่าและการใช้ประโยชน์
(รัฐ,เอกชน,ชุมชน)
•
รูปแบบ/วิธีการจัดการป่า
•
การใช้ประโยชน์จากป่า(อาหาร,รายได้,ยารักษาโรค)
4. สภาพทางเศรษฐกิจ
4.1 การประกอบอาชีพ
4.1.1 ภาคการเกษตร
(การผลิตและการแปรรูป)
4.1.2 นอกภาคการเกษตร
(การผลิตและการแปรรูป)
4.2 การลงทุน (ต้นทุน,ผลตอบแทน)
4.3 การจัดการปัจจัยการผลิต
4.3.1 ปัจจัยที่ผลิตเอง
4.3.2 ปัจจัยที่ซื้อจากภายนอก,ราคา,
)
4.4 การจัดการผลผลิต,ผลิตภัณฑ์ และการบรรจุหีบห่อ
4.4.1 ลักษณะผลิตผล,ผลิตภัณฑ์,หีบห่อ
4.4.2 รูปแบบการจัดการผลิตผล,ผลิตภัณฑ์,หีบห่อ
4.5 การตลาดการค้า และการขนส่ง
4.5.1 รูปแบบการขนส่งและรูปแบบการตลาด
4.5.2 แหล่งตลาด,ราคาจำหน่ายและความเปลี่ยนแปลง
4.6 การใช้แรงงาน (แรงงานครอบครัว,แรงงานภายในชุมชน,แรงงานภายนอก)
4.7 การสนับสนุนขององค์กรภายนอก
4.7.1 ความสัมพันธ์ขององค์กรกับหน่วยการผลิต/ชุมชน
4.7.2 รูปแบบการสนับสนุน/ความต่อเนื่อง
5. สภาพปัญหาของชุมชน/สังคม
5.1 ปัญหาทางด้านเศรษฐกิจ
5.2 ปัญหาทางด้านสังคมและวัฒนธรรม
5.3 ปัญหาทางด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม
5.4 ปัญหาอื่น ๆ
หมายเหตุ : นักวิจัยและทีมวิจัย ควรเลือกศึกษารวบรวมข้อมูลลงลึกเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับประเด็นวิจัยหรือสนับสนุนกระบวนการวิจัยและพัฒนาในชุมชนของตัวเอง
โดยตั้งประเด็นศึกษาเพิ่มเติมจากกรอบข้อมูลที่ให้ไว้ เพื่อให้งานวิจัยมีความสมบูรณ์ขึ้น
ซึ่งถ้าหากใช้กระบวนการเก็บรวบรวมข้อมูลแบบมีส่วนร่วมก็จะทำให้ชุมชนเห็นปรากฏการณ์ร่วมและนำไปสู่การเกิดความตระหนักในการแก้ปัญหามากขึ้นตามไปด้วย
ส่วนที่ 2. การสรุปผลการดำเนินกิจกรรมและการสรุปบทเรียนต่างๆจากกิจกรรม
ประกอบด้วยข้อมูลที่นำมาสรุป ดังนี้
1. สรุปกิจกรรมดำเนินการ ทำอะไร (ชื่อกิจกรรม)
1.1 ทบทวนความคาดหวังต่อเป้าหมายและวัตถุประสงค์ของการดำเนินกิจกรรมแต่ละกิจกรรม
1.2 สถานที่,ช่วงเวลา,งบประมาณ (ของจริง)
1.3 ผู้เข้าร่วมกิจกรรม บุคคล,กลุ่มคนเป็นใคร (บทบาทหรือตำแหน่งในชุมชน/สังคม)และ
จำนวนผู้เข้าร่วม กี่คน
1.4 ขั้นตอนการจัดกิจกรรม ตั้งแต่การเตรียมการ (เตรียมอะไร
เตรียมอย่างไร กับใครบ้าง)การจัดกิจกรรมและการสรุปบทเรียนหลังจากจัดกิจกรรมแต่ละครั้ง
เป็นอย่างไร
1.5 เครื่องมือและวิธีการที่นำมาใช้ หรือการปรับใช้เครื่องมือต่างๆในแต่ละขั้นตอนของการดำเนิน
กิจกรรม มีอะไรบ้าง บอกให้เห็นรายละเอียดที่ผู้อื่นอ่านแล้วเข้าใจและสามารถนำไปใช้ได้
1.6 เนื้อหาในการจัดกิจกรรม มีเนื้อหาอะไรบ้าง (ความรู้ข้อมูลที่นำไปใช้ในการจัดกิจกรรมและความรู้ข้อมูลที่ได้จากการจัดกิจกรรม)
กล่าวคือ
1. เนื้อหาในการเสริมความรู้ประสบการณ์
และ
2.เนื้อหาจาการศึกษาสถานภาพ
บริบท สถานการณ์ ปัญหา การแลกเปลี่ยนพูดคุย และการหาข้อสรุปหรือการหาทางออกบางอย่างร่วมกัน
(สรุปให้เห็นประเด็นและสาระสำคัญร่วมกัน)
1.7 บทสรุปของแผนงานต่อเนื่อง ภายใต้ข้อตกลงร่วม กฎเกณฑ์ บทบาท
และภาระความรับผิดชอบ มีอะไรบ้าง ใคร (กลุ่มคน) ที่รับผิดชอบ
1.8 ปัญหาอุปสรรคจากการดำเนินกิจกรรมและข้อเสนอแนะ
2. บทเรียนจากการดำเนินกิจกรรม
2.1 ความคาดหวังต่อวัตถุประสงค์และเป้าหมาย เป็นไปตามความคาดหวังหรือไม่
•
เป็นไปตามความคาดหวังเพราะอะไร ปัจจัยหลักๆที่กำหนด
•
ไม่เป็นไปตามความคาดหวัง ( มีการเปลี่ยนแปลง ) เพราะอะไรปัจจัยหลักๆที่กำหนด
2.2 สถานที่ ช่วงเวลา งบประมาณ ในการจัดกิจกรรม มีความเหมาะสมหรือไม่
•
เหมาะสมเพราะอะไร
•
ไม่เหมาะสม เพราะอะไร
•
ถ้าจะดำเนินกิจกรรมคล้าย ๆ กันนี้ ควรมีการปรับเปลี่ยนอย่างไรให้
เหมาะสมที่สุด
2.3 กลุ่มคนที่เข้าร่วมกิจกรรมเป็นไปตามที่คาดหวังหรือไม่
•
กลุ่มคนที่เข้าร่วมส่วนใหญ่เป็นกลุ่มไหน เข้าร่วมเพราะอะไร
•
กลุ่มที่คาดหวังไว้แต่ไม่เข้าร่วมกิจกรรมเพราะอะไร
•
ถ้าจะทำให้กลุ่มคนเป้าหมายเข้าร่วมกิจกรรมเข้าร่วม ต้องมีการดำเนินการอย่างไรบ้าง
2.4 ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม มีความเหมาะสมหรือไม่เหมาะสมอย่างไร
(การเตรียมการ การดำเนินกิจกรรมการสรุปบทเรียน)
•
เหมาะสมอย่างไร ข้อดี (ต่อการดำเนินการ, ต่อกลุ่มคนหรือกลุ่มคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง,
ต่อช่วงเวลา,ต่อความคาดหวัง ฯลฯ)
•
ไม่เหมาะสมอย่างไร ข้อเสีย (ต่อการดำเนินการ, ต่อกลุ่มคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง,
ต่อช่วงเวลา,ต่อความคาดหวัง ฯลฯ)
•
ข้อเสนอต่อการจัดกิจกรรมครั้งต่อไป ปรับเปลี่ยนวิธีการและเครื่องมืออะไรและปรับเปลี่ยนอย่างไร
2.5 วิธีการ/เครื่องมือ มีความเหมาะสมหรือไม่เหมาะสมอย่างไร
•
เหมาะสมอย่างไร ข้อดี (ต่อการดำเนินการ, ต่อกลุ่มคนหรือกลุ่มคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง,
ต่อช่วงเวลา, ต่อความคาดหวัง ฯลฯ)
•
ไม่เหมาะสมอย่างไร ข้อเสีย (ต่อการดำเนินการ, ต่อกลุ่มคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง,
ต่อช่วงเวลา, ต่อความคาดหวัง ฯลฯ)
•
ข้อเสนอต่อการจัดกิจกรรมครั้งต่อไป ปรับเปลี่ยนวิธีการและเครื่องมืออะไรและปรับเปลี่ยนอย่างไร
2.6 เนื้อหา (ข้อมูลความรู้)ที่นำมาใช้ มีความเหมาะสมหรือไม่เหมาะสมอย่างไร
•
เหมาะสมอย่างไร ข้อดี (ต่อกลุ่มคนหรือกลุ่มคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง,
ต่อช่วงเวลา, ต่อความคาดหวัง ฯลฯ)
•
ไม่เหมาะสมอย่างไร ข้อเลีย (ต่อกลุ่มคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง,
ต่อช่วงเวลา, ต่อความคาดหวัง ฯลฯ)
•
ข้อเสนอต่อการจัดกิจกรรมครั้งต่อไป ปรับเปลี่ยนเนื้อหาอะไรและปรับเปลี่ยนอย่างไร
2.7 เนื้อหา (ข้อมูลความรู้) ที่ได้จากการศึกษาสถานภาพ บริบท
สถานการณ์ ปัญหาและการแลกเปลี่ยนพูดคุย สรุปให้เห็นลำดับขั้น
หรือ องค์ประกอบ หรือ จำแนกประเภทฯลฯ (เป็นส่วนเพิ่มเติมจากการวิเคราะห์หรือสังเคราะห์ข้อมูลจากข้อ
1.6)
2.8 แผนงานต่อเนื่อง บทบาทหน้าที่และข้อตกลงร่วม เป็นไปตามที่คาดหวังหรือไม่
•
แผนงานตามที่คาดหวังและแผนงานที่ปรับเปลี่ยนไป
•
แผนงานที่ปรับเปลี่ยน ปรับเปลี่ยนเพราะอะไร
2.9 ปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้นและข้อเสนอแนะ มีอะไรบ้าง วิเคราะห์ปัญหาให้เห็นชัดๆว่าเกิดมาจากสาเหตุอะไร
รวมถึงความยากง่ายความสะดวกในการดำเนินกิจกรรม (ปัจจัยของความยากง่าย
ปัจจัยของความสะดวก)
2.10 ความสนใจของผู้เข้าร่วมกิจกรรม การมีส่วนร่วมของผู้เข้าร่วม
ผลจากความเด่นของวิธีการและ เครื่องมือที่นำมาใช้ทำให้เกิดความสนใจ
หรือวิทยากระบวนการ หรือวิทยากร หรือเนื้อหาประเด็นที่กลุ่มสนใจ
2.11 ความร่วมมือ/ความขัดแย้งและข้อสรุป ระหว่างการดำเนินกิจกรรม
(ประเด็นความขัดแย้งและกลุ่มคนที่ขัดแย้ง)
2.12 บรรยากาศในการดำเนินกิจกรรม ความประทับใจที่เกิดขึ้น
จากการสะท้อนของผู้เข้าร่วม และทีมวิจัย
2.13 ความสามารถของผู้นำ การพัฒนาศักยภาพผู้นำในทักษะต่างๆ
หรือการฝึกฝนของผู้นำ กล่าวคือ กระบวนการจัดกิจกรรมวิจัยและพัฒนาทำให้เกิดการพัฒนาผู้นำหรือเครือข่ายผู้นำ
หรือความร่วมมือของภาคีอย่างไรบ้าง ที่จะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนางานในอนาคต
ทั้งงานในประเด็นที่กำลังทำวิจัยและงานพัฒนาด้านอื่นๆในชุมชนและสังคม
และการยกระดับผู้นำชาวบ้านสู่วิทยากรกระบวนการหรือนักวิจัยท้องถิ่นในอนาคต
2.14 ปฏิบัติการทางสังคมและการสร้างจิตสำนึกร่วมหรือการตระหนักร่วมหรืออุดมการณ์ร่วมของกลุ่มคนและชุมชนในการแก้ปัญหาในชุมชนและปัญหาสังคม
การเกิดความเปลี่ยนแปลงหรือพลวัตรการขับเคลื่อนของกลุ่มคนหรือชุมชนต่อการแก้ปัญหาต่างๆ
ซึ่งสามารถบ่งชี้ได้ชัดเจนและมีความต่อเนื่อง เช่น เกิดการรวมกลุ่ม
เกิดเครือข่าย เกิดกลไกการจัดการปัญหา การประสานความร่วมมือกับภายนอก
ฯลฯ รวมถึงการคลี่คลายปัญหาต่างๆ ด้วยวิธีการบางอย่างที่ชุมชนร่วมกันดำเนินการ
หรือการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงวิธีการแก้ปัญหาของชุมชนเพื่อให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
3. การปรับเปลี่ยนกิจกรรมหรือรายละเอียดบางอย่างในกิจกรรมจากเดิมที่ตั้งเอาไว้
3.1 การปรับเปลี่ยนกิจกรรมที่ไม่เป็นไปตามแผนงานที่วางไว้
หรือการปรับเปลี่ยนรายละเอียดบางอย่างใน กิจกรรมที่ไม่เป็นไปตามแผนที่วางไว้ที่มีผลกระทบและมีความสำคัญต่อการดำเนินกิจกรรมครั้งต่อไป
3.2 ปรับเปลี่ยนอะไรบ้าง จากเดิมเป็นอย่างไร เพราะอะไรถึงปรับเปลี่ยน
(ปัจจัยกำหนดการปรับเปลี่ยน) ปรับเปลี่ยนเพื่ออะไร (ความคาดหวังหรือความอยากจะเห็นร่วมกัน)
3.3 ปรับเปลี่ยนแล้วเป็นไปตามที่คาดหวังหรือไม่ หรืออย่างไร
|
ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น
เครื่องมือวิจัยท้องถิ่น 
หลักสูตร
กลับขึ้นข้างบน